Halloween ontstond ergens tussen 500 en 1000 jaar vóór Christus en wordt verondersteld het Keltisch "Nieuwjaar" te zijn. Voor dit volk was 1 november Sawhain (uitgesproken : Saw-En) en betekende dit "het einde van de zomer".

Deze dag was een speciale dag tussen het oude en het nieuwe jaar. De doden werden verondersteld opnieuw op de aarde te kunnen rondwandelen. Sommigen geloofden dat alle zielen een lichaam zochten om in te wonen. Zo doofden ze de vuren in hun huizen en staken buiten vuurhaarden aan opdat de rook de geesten zou verjagen.

Hoe die vieringen er precies uitzagen, is onduidelijk, maar zeker was dat het einde van het vruchtbare jaar en het begin van de winter werd gevierd. Na de graan- en fruitoogst werden, voor de aanvang van de winter, de overtollige dieren geslacht. Reden waarom november in de oud-Angelsaksische literatuur blodmonath of in het Middel-Nederlands slachmaent werd genoemd. De laatste vruchten moesten tegen Sawhain ook geoogst zijn. Alles wat daarna nog aan de struiken hing, was voor de geesten.

Tijdens de feesten werden vreugdevuren aangestoken. En het was een periode om de overledenen te herdenken. De dodenherdenking maakte deel uit van de Keltische vooroudercultus en was daarom wellicht minder ingetogen dan de moderne dodenherdenkingen. De Kelten geloofden dat de overledenen vertrokken naar een "andere wereld" soms een eiland in de zee, soms een ondergrondse "omgekeerde" wereld. Op Sawhain was de scheiding tussen de 2 werelden dun en konden de geesten van de voorouders uitzonderlijk in onze wereld binnendringen om zich te warmen aan de vuren van hun nakomelingen.

Deze heidense novembervieringen bleven in onze streken lang doorleven en zouden worden gerecupereerd door het vroege Europese christendom. Ook de christenen hadden hun Godenherdenkingen. Ze herdachten geen geesten, maar heiligen. Er waren er echter zoveel dat er niet voor elke heilige een speciale dag kon worden gereserveerd. Daarom werd sinds de zevende eeuw een gezamenlijke gedenkdag georganiseerd voor de gemeenschap der heiligen. Die dag verschilde in heel Europa maar werd meestal ergens in de lente gevierd. Het zou onder invloed van de Ierse kerk zijn die de heidense gebruiken wilde verdringen, dat Allerheiligen in de negende eeuw verplaatst werd naar november. Allerzielen onderging hetzelfde lot. Dat was een gebedsdienst voor de zielen van de overledenen die populair werd aan Franse abdijkloosters en zo uitgroeide tot een aparte feestdag. Die vond ook plaats in de lente en werd om dezelfde redenen verplaatst naar november.

De vooravond van Allerheiligen werd in het Engels All Hallows Eve genoemd, een naam die verbasterd werd tot Halloween. De heidense en christelijke dodenherdenkingen smolten zo samen tot één feest, waarvan de volkse elementen vaak nog verwijzen naar de heidense gebruiken en de religieuze component christelijk werd. Dat Halloween zo populair werd in Amerika heeft met de grote hongersnood in Ierland te maken, stelt Lauvrijs. In de negentiende eeuw vluchtten miljoenen Ieren naar de Verenigde Staten. Het waren deze Ierse emigranten die het halloweenfeest introduceerden in Noord-Amerika.

Heden wordt Halloween in de VS gevierd op 31 oktober en de promoties vangen reeds aan vanaf begin oktober tot de eerste week van november.

Het voedsel dat aan deze speciale dag werd verbonden was : wortelen, appelen, speciale broden … en natuurlijk snoep voor de kinderen !

Het werd een grote commerciële gebeurtenis in Amerika en wordt steeds populairder in de andere delen van de wereld.

Waarom een pompoen ?

De halloweenpompoenen die vandaag her en der opduiken zijn van Amerikaanse oorsprong. De verschillende lichtgeesten die in Europa werden gevierd, maakten gebruik van uitgeholde bieten en rapen. Kinderen sneden ook gezichtjes uit deze wortels en trokken er 's avonds in stoet mee door het dorp. De Ierse immigranten vervingen de Europese knollen in de Verenigde Staten door pompoenen, die daar meer voorkwamen. De naam van de uitgeholde biet komt uit de Angelsaksische folklore : jack-o'-lantern.

5. Sint Niklaas

1. Wie is Sint Niklaas ?

Het Vaticaan weet het niet meer.
Het verhaal van Sint-Nicolaas is in de loop der eeuwen zo veranderd en vervormd, dat zelfs de katholieke kerk begon te twijfelen aan de status van de Heilige Man. In 1959 nam het Vaticaan de heiligenlijst nog eens kritisch door en besloot 200 namen te schrappen. En daar zat ook die van onze Sint Nicolaas bij. Hij was volgens het Vaticaan een samenvoegsel van oude heidense legenden. Maar heel zeker van hun zaak zijn ze niet in Rome. Want in 1970 verklaarde Paus Paulus VI : "Hij mag vereerd worden, maar het hoeft niet meer.

Het personage van Sint Niklaas is geïnspireerd door Nicolas de Myre, ook Nicolas de Bari genaamd. Hij werd geboren in Patara, een wijk van Lycie, in het zuid-westen van Klein-Azië.

Zijn leven en handelingen zijn omgeven door legenden. Men zegt dat hij op de dag van zijn geboorte rechtop stond in het bad. Wanneer hij volwassen werd, vermeed hij oorden van ontspanning en verkoos hij kerken te bezoeken.

Sint-Nicolaas ondernam een pelgrimstocht naar Egypte en Palestina. Bij zijn terugkeer stierf zijn oom, de bisschop van Myre. Een kleine stem gaf het bevel aan de bisschoppen die bijeengekomen waren om zijn opvolger aan te duiden, om diegene die als eerste de kerk binnenkwam en zich Nicolaas noemde, te verkiezen.

In het begin heeft hij veel geleden omwille van zijn christelijke overtuiging, daar de regerende Keizer, Diocletianus, de christenen op gruwelijke wijze vervolgde.
Hij werd aangehouden en gevangengenomen, en werd een zekere tijd verbannen.

In 313, zou Keizer Constantijn de religieuze vrijheid herstellen. Hij zou aanwezig geweest zijn op het concilie van Nicée. Maar er bestond twijfel omtrent zijn aanwezigheid, daar zijn naam niet vermeld was in de oude lijst van de aanwezige bisschoppen.

Sint-Nicolaas zou gestorven zijn op 6 december 343, als slachtoffer van vervolgingen onder het Romeinse Keizerrijk. Om deze reden viert men het feest van Sint-Nicolaas o 6 december. Hij werd begraven in Myre. In 1087, hebben Italiaanse handelaars zijn gebeente gestolen in Myre en naar Bari overgebracht.
De traditionele legendes omtrent Sint-Nicolaas werden voor het eerst verzameld en neergeschreven in Griekenland door waarzeggers, in de 10e eeuw.

De legende van Sint-Nicolaas beweert dat de Heilige drie kleine kinderen, die onderdak zochten bij een slager, uit de dood heeft doen herrijzen.

De slager had de kinderen opgevangen en tijdens hun slaap in stukken gesneden en in een vleeskuip gestoken.
Zeven jaar later heeft Sint-Nicolaas die daar voorbijkwam, aan de slager gevraagd om hem het zeven jaar oude pekelvlees te bedienen.
De slager was geterroriseerd en vluchtte weg. Sint-Nicolaas riep de kinderen opnieuw tot leven.

Waarom als beschermer van de huwbare jeugd? (snoepjes gooien en gouden bollen)
Sint-Nicolaas, wellicht weeral op stap in zijn stad, gooide geld in het huis van een gezin met nette maar arme dochters. De meisjes werden dankzij de Sint gered van de prostitutie. Ze hadden nu een bruidsschat en ze konden dus fatsoenlijk trouwen. Het (in)gooien van snoepjes (pepernoten, snoepgoed en gouden chocoladegeld) vindt zijn oorsprong in dit verhaal. Het is bovendien de reden waarom de Sint soms afgebeeld wordt met drie gouden bollen. Een andere verwijzing: "goedheiligman" : het komt van "goet-hylik man", wat "goed-huwelijks man" betekent, d.w.z. de man die zorgt voor een goed huwelijk.
Een leraar gaf de Sint een gezicht.

Een verhaal wordt vaak pas echt populair als de hoofdpersonen een gezicht krijgen. Van alle illustraties die er van sinterklaas zijn gemaakt, hadden die uit de boeken van Jan Schenkman de grootste invloed op ons huidige sinterklaasfeest. Deze Amsterdamse schoolmeester maakte rond 1845 het eerste sinterklaasboek waarin zowel de goedheilige man als zwarte piet waren afgebeeld. Het boek, dat bestaat uit prenten met twaalfregel gedichtjes, verscheen meer dan een eeuw lang in herdruk : een bestseller van de bovenste plank dus. Schenkman was ook degene die bedacht dat sinterklaas met zijn paard over de daken liep en dat hij arriveerde met een stoomboot, destijds een modern vervoermiddel. Waar die boot vandaan kwam? Uit Spanje, vond Schenkman. En waarom juist Spanje ? Misschien omdat Bari (Italië), waar het graf van "een" Sint-Nicolaas zich bevindt, enige tijd Spaans bezit is geweest. Maar bij het vertellen van de sinterklaasverhalen is de fantasie altijd belangrijker geweest dan de exacte geschiedschrijving. Het zou dus goed kunnen zijn dat Schenkman alles gewoon heeft verzonnen.

2. Zwarte Piet.

Sint-Nicolaas is vergezeld van een ongeletterd personage met zwart gezicht en die een stok draagt.

In het oosten van Frankrijk is hij gekend als "Père Fouettard", die de kleine kinderen die niet braaf zijn geweest tijdens het jaar, met zijn stok slaat.

Het is slechts in de XVIe eeuw dat men begon te spreken over Zwarte Piet.

Wie is hij ?

Eén van de legendes zegt dat Zwarte Piet geboren is in Metz in 1552, tijdens de bezetting van de stad door de troepen van Keizer Karel.

De bewoners sleurden de beeltenis van de Keizer door de straten en staken het daarna in brand.

Zo zegt men dat Zwarte Piet, Keizer Karel was.

Een andere verklaring zou de volgende kunnen zijn :
Vermoedelijk deed Piet in het begin van de negentiende eeuw zijn intrede in de folklore van de Lage Landen. Vóór die tijd trad Sint-Nicolaas alleen op, of werd hij begeleid door de duivel. Tussen een duivel en een Moor bestond in het bewustzijn van de Europeanen weinig verschil. Naarmate de traditie dat de Sint afkomstig zou zijn uit het voormalige Morenland Spanje, populairder werd, evolueerde de knecht tot een Moor.

Tot ver in de tweede helft van de twintigste eeuw was Piet, in lijn met koloniale tradities, een niet zo slimme helper die zich van een brabbeltaaltje bediende. Toen immigratie vanuit de voormalige koloniën ervoor zorgde dat Europeanen beter vertrouwd raakten met Afrikanen, ontwikkelde Piet zich tot een respectabele assistent van een vaak verstrooide Sinterklaas. Piet is minder dom geworden, maar dat wil niet zeggen dat de Zwarte Piet traditie onomstreden is. Velen nemen nog steeds aanstoot aan het vermeend racistische karakter van de traditie. Voor velen is Zwarte Piet een vrolijke kindervriend die zwart is van het roet in de schoorstenen. Echter, de schoorsteen verklaart niet hoe Piet aan grove stereotypen zoals rode lippenstift en kroeshaar is gekomen.

Volgens een andere theorie was Piet oorspronkelijk een Italiaanse schoorsteenveger. Italiaanse jongetjes deden lange tijd hier dienst als schoorsteenvegers; ze kropen door de rookkanalen voor hun werk, vandaar de roe om de schoorsteen schoon te maken en de zak om het bijeengeveegde roet in te verzamelen.

3. Hoe is men van Sint-Nicolaas overgegaan naar de Kerstman ?

Na de protestantse hervorming in de XVIe eeuw, werd het feest van Sint-Nicolaas in bepaalde Europese landen afgeschaft.

De Hollanders hebben nochtans deze oude katholieke gewoonte behouden.
Zodoende kregen de kleine Nederlanders nog steeds het bezoek van Sinterklaas in de nacht van 6 december.

Bij het begin van XVIIe eeuw, emigreerden de Hollanders naar de Verenigde Staten en stichtten daar een kolonie "Nieuw Amsterdam" genaamd dat in 1664, New York werd. In enkele decennia verspreidde zich deze Nederlandse gewoonte om Sint-Nicolaas te vieren, in de Verenigde Staten. Voor de Amerikanen werd Sinter Klaas algauw Santa Claus.

Deze weldoener, voorgesteld als ouderling met witte baard en die een lange mantel droeg met kap of soms ook bisschoppelijke kleren, bleef nochtans een zedenkundig personage.
Hij compenseerde de verdienstelijke kinderen en strafte de stoute en losbandige kinderen.

In 1809, sprak de schrijver, Washington Irving, voor het eerst over de verplaatsingen in de lucht van Sint-Nicolaas voor de traditionele bedeling van geschenken.
Nadien in 1821: schreef een Amerikaanse Dominee, Clément Clarke Moore, een Kerstverhaal voor de kinderen waarin een sympathiek personage opdook, de Kerstman, in een slede getrokken door 8 rendieren.

Hij was mollig, joviaal en glimlachend, de mijter van Sint-Nicolaas werd vervangen door een muts, zijn staf door een gerstesuikerstok en zonder Zwarte Piet.
De ezel werd vervangen door 8 rendieren.
Het is vooral aan de Amerikaanse pers te danken dat de verschillende personages die geschenken uitdeelden, samengebracht werden in één en dezelfde persoon.

De gebeurtenis die zeker het meest heeft bijgedragen tot de éénmaking van alle personages, is zonder twijfel het befaamde gedicht van Clement Clarke Moore: genaamd "A visit from St. Nicholas". Dit gedicht werd voor het eerst gepubliceerd in de krant "Sentinel" van New York, op 23 december 1823. Dit gedicht dat in de daaropvolgende jaren door verschillende grote Amerikaanse weekbladen werd opgenomen, werd nadien in verschillende talen vertaald en over de hele wereld verspreid.

In 1860 kleedde Thomas Nast, illustrator en karikaturist, tewerkgesteld bij de krant New-Yorkais, "Harper's Illustrated Weekly", Santa-Claus aan met een rood kostuum, versierd met witte pels en met een brede lederen ceintuur. Gedurende ongeveer 30 jaar, belichtte Thomas Nast aan de hand van honderden tekeningen alle aspecten van de legende van Santa Claus, gekend bij de Franstaligen als "père Noël" (Kerstman).

In 1885, was volgens Nast de officiële residentie van de Kerstman aan de Noordpool gelegen, hij illustreerde dit door middel van een tekening waarop twee kinderen waren afgebeeld die op een wereldkaart keken naar zijn parcours van de Noordpool tot de Verenigde Staten.

Het volgende jaar, nam de Amerikaanse schrijver George P. Webster, dit idee over en beweerde hij dat het speelgoed gemaakt en bewaard werd gedurende de lange zomermaanden in de sneeuw en het ijs van de Noordpool.

6. Kerstmis